Paars Plus gaat volgende week in volle vaart vooruit. Geert Wilders liet vandaag van zich horen met de opmerking dat hij hulp zoekt bij Verhagen om alsnog te komen tot een rechts kabinet.

Ik vind dat een beetje vreemde opmerking van Wilders. Want heeft Verhagen bij het Kamerdebat van 29 juni niet heel duidelijk laten horen dat hij om principiële reden niet met Wilders wil regeren? Het was althans iets wat ik duidelijk heb gehoord, en wat in dat debat nadrukkelijk aan de orde kwam. Het leidde nog tot de volgende opmerking van Wilders in de Kamer:

“Wij laten de heer Verhagen er niet mee wegkomen als hij een cordon sanitaire om onze partij legt.”

Een cordon sanitaire. Een zware opmerking. Misschien valt het inmiddels niet meer zo op, omdat Wilders de term vaker in de mond heeft genomen. Maar net als bij die vorige keren had hij hier gewoon gelijk. Verhagen maakte in de Kamer duidelijk dat hij de PVV te vies vond om met de handen aan te pakken en dat dit de reden was dat hij nog niet eens met de PVV voorbereidende gesprekken wil voeren.

Dat vond ik het belangrijkste politieke feit wat uit het Kamerdebat van dinsdag kwam. Maar in de media werd het niet opgepikt. Daar ging het alleen om de vraag of het nu wel of niet de schuld van Wilders was dat de PVV niet met de VVD lijkt te gaan regeren. Wat ook kwam door de handigheid van Rutte, die Wilders telkens maar bleef uitnodigen om samen een gesprek aan te gaan, waarna het CDA kon aanschuiven.

Maar, zoals gezegd; dat vond ik niet zo interessant. Veel interessanter vond ik de principiële stellingname van Verhagen t.o.v. de PVV. Met name Cohen en Halsema voelden aan dat hier een belangrijk punt lag, omdat het CDA zich in het verleden nooit principieel heeft willen uitspreken over de PVV. Ze namen dan ook de gelegenheid te baat die nieuwe CDA stellingname uit en te na uit te melken.

Wat zei Verhagen nu precies? Het loog er niet om. Het maakt geheel duidelijk waarom een PVV-VVD-CDA kabinet er gewoon niet in zit. De uitspraken van Verhagen gaan lijnrecht in tegen de her en der geopperde verwachting/hoop ( o.a. door Joshua Livestro in De Dagelijkse Standaard ) dat het na een hoop gedoe uiteindelijk toch zal uitdraaien op zo’n rechts kabinet.

Omdat de uitspraken van Verhagen tijdens het Kamerdebat zo weinig aandacht kregen, geef ik ze hieronder uitgebreid weer:

Verhagen:

“Er zijn grote verschillen, ook principieel. De heer Cohen vroeg daar reeds naar. Niet alleen op sociaaleconomisch gebied, maar met name ten aanzien van de visie op de omgang met elkaar in de samenleving. Er zijn bijvoorbeeld principiële verschillen wat betreft de beginselen van de democratische rechtsstaat, etnische registratie, kopvoddentaks en strijd tegen de islam als kernpunt van het buitenlands beleid van Nederland. Ik heb direct gesteld dat de VVD en de PVV het allereerst inhoudelijk met elkaar eens zouden moeten zijn over deze principiële zaken voordat ik beoordeel of ik geloofwaardig gesprekken kan voeren met deze partijen. De oplossingen die zij daarvoor vonden of zochten, moesten ook voor mij werkbaar en geloofwaardig zijn. De informateur heeft geconstateerd dat de PVV en de VVD die duidelijkheid niet wilden geven. Hij heeft geconstateerd dat die optie derhalve niet mogelijk was. Dat is zijn conclusie.”

Cohen zag hier een wond waar hij graag nog eens in wilde wrijven. Hij wist aan Verhagen te ontlokken dat die wilde dat Rutte en Wilders volgens hem eerst maar eens samen moesten praten om al die principiële punten van Wilders van tafel te halen. Pas dan wilde de zogenaamd zo bescheiden verliezer er aan denken om überhaupt aan tafel te komen met PVV en VVD.

Cohen zag heel goed dat dit nogal raar was van Verhagen: Over principes kun je toch beter zelf praten? Verhagen kon dit niet goed uitleggen, maar wel zette hij het beeld neer dat Wilders voor hem zo vies was, dat hij er niet eens met hem over wilde praten. Dit moet bij de linkse partijen veel tevredenheid hebben gegeven. Het leek haast wel een sollicitatie van Verhagen naar de linkse partijen. Halsema maakte vervolgens het werk af. Een onthullend debatje:

De heer Cohen (PvdA):

“Begrijp ik het goed dat u zegt dat er tussen uw partij en de PVV principiële verschillen zijn die raken aan de rechtsstaat, terwijl u tegelijkertijd zegt dat dit voor u geen belemmering is om op een gegeven ogenblik een coalitie te vormen met de PVV, mits die rechtsstatelijke problemen onder de tafel blijven?

De heer Verhagen (CDA):

Nee, zij moeten niet onder de tafel blijven. Juist omdat er grote principiële verschillen bestaan met betrekking tot de democratische rechtsstaat, heb ik gezegd dat ik eerst wil zien of die grote principiële verschillen in een kabinet tussen VVD en PVV opgelost kunnen worden voordat ik beoordeel of ik daaraan wil deelnemen. Dat is om de doodeenvoudige reden dat ik niet bereid was en ben om zulke principes in normale onderhandelingen uit te ruilen. Normaal doe je bij onderhandelingen concessies ten opzichte van je eigen verkiezingsprogramma om de andere partij ook haar deel te geven, maar ik ben niet bereid om bijvoorbeeld te gaan praten over de leeftijdsgrens voor de AOW in ruil voor het opgeven van beginselen van de democratische rechtsstaat. Er moet eerst helderheid zijn over zaken als kopvoddentaks, het verbieden van de Koran en de strijd tegen de Islam, die volgens de heer Wilders het kernpunt moet worden van ons buitenlands beleid. Ik ga niet over zulke zaken marchanderen.

De heer Cohen (PvdA):

U had dat aan tafel toch ook heel goed duidelijk kunnen maken?

De heer Verhagen (CDA):

Ik heb dat de informateur zeer duidelijk gemaakt.

De heer Cohen (PvdA):

U zegt dat u op zichzelf geen problemen hebt met het vormen van een coalitie waaraan ook de PVV deelneemt, maar u wilt daaraan een aantal voorwaarden stellen.

Ik begrijp, eerlijk gezegd, niet waarom u dan niet aan tafel gaat zitten en zegt: luister, wij gaan nu praten en wees ervan overtuigd dat ik op de punten a., b., c. en d. van tevoren klip en klaar duidelijk wil hebben of u daaraan al dan niet vasthoudt. Waarom gaat u daar dus niet aan tafel zitten om dat samen met die andere partijen te gaan bekijken?

De heer Verhagen (CDA):

Omdat het geen onderdeel is van normale onderhandelingen. Ik heb gezegd: voordat ik bereid ben … Dat is een keuze net zozeer als het een keuze van de heer Wilders is om niet met de VVD te praten. Ik heb dus gezegd: het is een keuze dat ik bereid ben te gaan praten, als voor mij eerst duidelijk is of VVD en PVV het op hoofdlijnen samen eens kunnen zijn, waarbij de principes van de rechtsstaat overeind staan. Daar gaat het om.

De heer Cohen (PvdA):

Het ging u dus om de principes van de rechtsstaat. Daar ging het om!

De heer Verhagen (CDA):

Omdat ik dat geen onderdeel van normale onderhandelingen vind.

De heer Cohen (PvdA):

Goed, dan stel ik vast dat er wat u betreft verschillen zijn tussen CDA en PVV ten aanzien van een aantal onderdelen van de rechtsstaat. Als daaraan niet wordt voldaan, zegt u: dan wil ik niet eens aan tafel zitten met de PVV.

De heer Verhagen (CDA):

Precies!

Mevrouw Halsema (GroenLinks):

Dat u niet wilt onderhandelen over de principes van de rechtsstaat kan ik mij nog voorstellen, maar het was geen onderhandelingsfase; …

De heer Verhagen (CDA):

Precies.

De heer Halsema (GroenLinks):

… het was een verkenningsfase. Als ik het goed begrijp, hebt u eigenlijk uw problemen met de opvatting van de PVV over de democratische rechtsstaat gedelegeerd aan de VVD.

De heer Verhagen (CDA):

Nee.

Mevrouw Halsema (GroenLinks):

U hebt eigenlijk gezegd: de VVD moet dit varkentje maar eens even voor ons wassen; dat gaan wij zelf niet doen en pas als zij daar overeenstemming over hebben, komen wij aan tafel. Dat klopt toch, hè?

De heer Verhagen (CDA):

Neen, wat ik gezegd heb, is dat de informateur de opdracht had niet om het CDA aan tafel te krijgen, nee, de informateur had de opdracht om te onderzoeken of VVD en PVV met elkaar een kabinet konden vormen. Dat was de opdracht!

Mevrouw Halsema (GroenLinks):

En alle andere varianten die konden rekenen op een vruchtbare samenwerking met de gehele Staten-Generaal. Dat is een te makkelijk uitvlucht. Immers, u was daar wel degelijk bij uitgenodigd. Het verbaast mij ook. U hebt een probleem met de opvattingen van de PVV over de democratische rechtsstaat. Overigens kan ik mij daar veel bij voorstellen. Nu zegt u: ik wilde niet om de tafel gaan zitten, want eerst moesten de VVD en de PVV maar hun problemen oplossen. Ik heb net naar de VVD geluisterd: die had helemaal niet zulke problemen met de PVV.

De heer Verhagen (CDA):

Ja, maar daarom …

Mevrouw Halsema (GroenLinks):

De heer Rutte merkte op dat met name op het terrein van de rechtsstaat: als het om migratie en repressie zou gaan, alsook veiligheid, zou er zo overeenstemming zijn. Op economisch terrein liggen die partijen ver uit elkaar, want de heer Wilders zou links geworden zijn in de ogen van de heer Rutte. U moet toch uw eigen problemen rond de democratische rechtsstaat in een verkenning bespreken met de PVV?

De heer Verhagen (CDA):

Waarom doet u dat niet?

Mevrouw Halsema (GroenLinks):

Omdat wij al tijdens de verkiezingscampagne gezegd hebben dat wij niet zullen regeren met de PVV. U hebt in de verkiezingscampagne gezegd dat u geen enkele partij uitsluit. Sterker, u hebt ons zelfs aangevallen als niet-democratisch om die reden.

De heer Verhagen (CDA):

Omdat …

Mevrouw Halsema (GroenLinks):

Vervolgens doet de situatie zich voor, maar geeft u geen inhoudelijk verweer, delegeert u uw onderhandelingen ofte wel uw verkenningen aan de VVD en zegt u dat u zonder te praten niet aan tafel wil met de PVV. Dat is gek!

De heer Verhagen (CDA):

Over wat mevrouw Halsema allemaal gek vindt, verschillen wij sowieso van mening. Los daarvan, vind ik het heel vreemd dat uw partijen uitsluit en vindt dat partijen niet horen deel te nemen aan een regering, terwijl ze wel zijn toegelaten tot de Tweede Kamer, terwijl wel mensen op die partijen gestemd hebben. Dat vind ik gek. Waar het op een gegeven moment om gaat, zijn verschillen van opvatting, bijvoorbeeld over de aanpak van de sociaaleconomische crisis. Daarover kun je onderhandelen. Er is een aantal principes waarover ik echter niet onderhandel; ik ben dan ook niet bereid om die uit te ruilen. Ik zal dus niet zeggen: weet je wat, mijnheer Wilders, als de PVV haar standpunt opgeeft inzake het verbieden van de koran of het invoeren van een kopvoddentaks dan wel het registreren van bevolkingsgroepen, ben ik bereid om niet zo streng te zijn ten aanzien van de AOW of de overheidsfinanciën.

Dat is niet de normale wijze van onderhandelen. Dat is toch mijn keuze? Ik ben toch niet verplicht om met iemand te onderhandelen voordat ik helderheid heb over bepaalde zaken? Ik heb gezegd dat ik, als de basis van dit kabinet volgens de opdracht van de informateur een regering moet zijn die bestaat uit de VVD en de PVV, eerst wil zien op welke wijze zij die grote verschillen gaan overbruggen. Pas daarna geef ik het antwoord op de vragen of ik daaraan wil deelnemen, of ik daarover wil onderhandelen, of ik dat gedoog of dat ik daartegen oppositie voer.”

Aan het einde van het Kamerdebat werd deze versie van Verhagen, met de nadruk op diens principiële, rechtstatelijke bezwaren tegen Wilders nog eens door informateur Rosenthal bevestigt:

Rosenthal:

“Er is een aantal vragen gesteld over de gang van zaken rond de rechtse variant. De heer Cohen vroeg of er inhoudelijke en principiële aspecten aan de orde zijn geweest. Ik heb de gedachtewisseling hier bijgewoond. Daaruit blijkt dat dit het geval is geweest. Ik heb van mijn kant ook sterk daarop aangedrongen.”

Kortom: Wat de ‘bescheiden’ Verhagen wilde was zeer vergaand: Hij wilde dat Wilders diens zoveel aandacht trekkende punten over de islam zou inslikken. En dan, heel misschien, zou Verhagen er over na willen gaan denken of hij met deze Wilders wilde praten. Maar misschien ook wel niet. En dat stond Wilders er mooi op.

Wilders had alleen maar dat op hoeven te pakken in het Kamerdebat, en hij had zeer duidelijk gemaakt dat Verhagen een concreet cordon sanitaire had gelegd om de PVV. Gek genoeg liet Wilders dit na.

En waarom zou Wilders vandaag nog eens aan Verhagen vragen of hij samen wilde formeren? Wilde hij de opmerkingen van Verhagen soms niet horen? Of wilde hij, tegen beter weten in, en ten overvloede, alleen nog maar eens duidelijk maken dat het aan hem niet had gelegen dat de PVV niet gaat regeren? Of wilde hij alsnog Verhagen uitlokken tot een nog hardere uitsluitende opmerking van Verhagen t.a.v. de PVV? Ik denk dat laatste. Het is hoe dan ook allemaal voor de bühne. Het enige wat we wijzer zijn geworden is dat de PVV daadwerkelijk melaats is in de Nederlandse politiek. Misschien niet voor Rutte. Maar die hoefde dat helemaal niet duidelijk te maken. Die kon dat rustig aan Verhagen overlaten. Dat zijn nou Haagse spelletjes.

Reageren kan op artikel7.