Toen de kredietcrisis drie jaar geleden uitbrak, namen veel linksdenkenden vol vreugde aan dat de ondergang van de vrije markt eindelijk was gekomen. Maar het is niet het kapitalisme dat faalt, maar de gemengde economie en de sociaaldemocratische verzorgingsstaat, zoals blijkt uit de staatsschuldencrisis in Europa. Ook China, met zijn eigen mengsel van kapitalisme en socialisme: het zgn. staatskapitalisme, staat aan de vooravond van een crisis. China gaat de wereldeconomie dus ook niet redden, nu Amerika en Europa diep in de schulden zitten.

Ook Chinezen hadden alle vertrouwen in Keynes

Toen de kredietcrisis een paar jaar geleden haar hoogtepunt bereikte, volgde de Chinese regering hetzelfde recept om de economische storm te doorstaan: stimulering van de economie naar keynesiaans model, met geld dat door de overheid werd geleend.

Nu, drie jaar later, leest China Amerika graag de financiële les, maar kampt het zelf met een enorme vastgoedzeepbel.

Toen de westerse economieën instortten in 2008-2009, gaven de communistische heersers van China de banken het bevel om uit te lenen, uit te lenen en nog eens uit te lenen. De grootste leners waren vastgoedontwikkelaars en lokale overheden.

Nu de inflatie meer dan 6 procent bedraagt en de beurskoersen dalen, doet ook de nieuwe Chinese middenklasse mee. Een onbekend deel van deze nieuwe appartementen zijn gekocht als beleggingsobject door mensen die er zelf al een of meer hebben. Wie zal het hen verwijten, nu de prijzen van nieuwe woningen in amper twee jaar met 20 procent zijn gestegen?

Klinkt dit u bekend in de oren? Ja, dit lijkt verdacht veel op een vastgoedzeepbel – met Chinese trekjes. Wat schuldenproblemen betreft, in 2008 hadden Chinese banken leningen uitstaan ter grootte van 97% van het BBP. Nu staan ze op 120%.

Lenen met sterk overgewaardeerd onderpand

Ambrose Evans-Pritchard van de Telegraph beschrijft het mechanisme erachter:

Lokale overheden hebben meer dan 6000 zgn. ‘onafhankelijke’ bedrijfjes opgericht, om beperkingen en regelgeving m.b.t. het uitgeven van obligaties te omzeilen, waarmee partijbonzen een enorme clientèle konden bedienen en ontsnapten aan controle van de centrale overheid.

Volgens de Chinese Rekenkamer hebben de leningen een omvang bereikt van $ 1,7 biljoen. Hoewel een deel van het geld is gebruikt ter financiering van hoognodige investeringen in watervoorziening en wegen, is een groot deel gebruikt voor ongebreidelde bouwprojecten met een twijfelachtig rendement.

Lokale overheden zijn voor 40% van hun inkomsten afhankelijk van grondverkopen, dus het proces is incestueus geworden houdt zichzelf op gang. Een dergelijke afhankelijkheid van vastgoedverkopen heeft de crisis in Ierland na het uiteenspatten van de zeepbel aanzienlijk verergerd.

De zgn. onafhankelijke bedrijfjes die door lokale partijbonzen zijn opgericht, vervullen dezelfde rol als de ‘government sponsored entities’ Fannie Mae en Freddie Mac in de Amerikaanse kredietcrisis. Via deze bedrijfjes zijn schulden aangegaan die niet op de balans van de desbetreffende overheden hoeven te worden vermeld. Als onderpand hebben lokale overheden grond in hun eigendom gebruikt, waarvan de waarde sterk was overgewaardeerd om voldoende geld te kunnen lenen.

Prestigeprojecten

Wat wordt er nu gebouwd van al dat geld? De LA-Times bericht over enorme prestigeprojecten, in opdracht gegeven door corrupte lokale bobo’s.

In een China dat geobsedeerd is door groei, wordt de carrière van functionarissen beoordeeld op de mate waarin zij voldoen aan door Peking gestelde ontwikkelingsdoelen. De makkelijkste en snelste weg om de groeicijfers op te peppen is geld lenen en iets bouwen. Hoe grootser het bouwwerk of de attractie, zo denkt men, hoe meer autoriteit het uitstraalt...

Neem het door armoede geplaagde district Dancheng in de provincie Henan. Functionarissen daar gaven $ 1,3 miljoen uit aan een toeristische spoorlijn met een replica van een stoomlocomotief, hoewel er weinig meer te zien is dan boerenland. De locomotief viel op de eerste dag om. Nu staat hij onbenut in een park.

In de afgelegen stad Ganzhou in de provincie Jiangxi, verkwistten functionarissen $ 45 miljoen aan een mechanische klokkentoren die de hoogste ter wereld zou zijn. Tot dusver kwamen er maar weinig toeristen; men is nog niet klaar met het aanleggen van de weg ernaartoe.

Cheng Siwei, een voormalig parlementslid, merkt op: “Onze versie van de Amerikaanse crisis met subprimehypotheken is de kredietverstrekking aan lokale overheden.” Nu kijkt de Chinese centrale overheid niet werkloos toe en probeert met regelgeving de wildgroei aan leningen te bestrijden en oververhitting van de economie te voorkomen. Maar er is een factor waar de regelgevers geen greep op hebben.

Leningen op zwarte markt

Naast leningen aan lokale overheden met door corrupte functionarissen overgewaardeerde grond als onderpand is er ook een nieuw fenomeen: schaduwbankieren. Veel kredieten worden verstrekt door bedrijven die zelf geen banken zijn en zoeken naar manieren om hun winsten overeind te houden nu de industriële productie in China vertraagt.

Nu de centrale planners in China leenquota opleggen en andere regulering uitvaardigen om overmatige leningen aan de private sector te beperken, in de hoop dat de zwakke broeders worden weggesaneerd, neemt de vraag naar ongereguleerde leningen op de zwarte markt toe. Zakenmensen die leningen hebben uitstaan bij kredietverstrekkers op de zwarte markt, kunnen de hoge rentes niet meer betalen en slaan op de vlucht.

In de Oost-Chinese provincie Zhezian broeit een leningencrisis, nadat meer dan 20 bedrijfsdirecteuren in de afgelopen weken zijn gevlucht, miljoenen dollars aan onbetaalde leningen bij onofficiële kredietverstrekkers achterlatend, waarvan velen hun geld van gewone gezinnen krijgen...

Zakenmensen zagen zich gedwongen om zich te wenden tot particuliere kredietverstrekkers, nadat de centrale regering vorig jaar strengere eisen begon te stellen aan leningen om de inflatie te bestrijden. De hogere rentes die kredietverstrekkers op de zwarte markt vragen, kunnen bijzonder lastig worden wanneer de bedrijven minder goed draaien dan verwacht.

Gordon Chang, die al jaren aandacht vraagt voor de onderliggende kwetsbaarheid van de Chinese economie, gaf onlangs een zeer goed overzicht, waarbij hij ook inging op de leegstaande flatgebouwen en spooksteden in China. Ook merkt hij op dat China niet de locomotief van de wereldeconomie kan zijn, als het zelf een enorm schuldenprobleem heeft.

Nu zullen sommigen opmerken dat Gordon Chang al jaren roept dat er een Chinese crisis zit aan te komen en tot dusver geen gelijk kreeg. Een professor van de Yale-univerisiteit houdt het erop dat China gewoon een zachte landing zal maken. Daarbij vertrouwt hij echter wel op officiële cijfers en beleid van de centrale overheid. Maar die cijfers geven geen volledig beeld en China kent veel corruptie, waardoor de centrale overheid minder greep op de zaken heeft dan zij zelf denkt.

Dit artikel is schatplichtig aan A Real Estate Bubble with Chinese Characteristics uit TIAdaily van 2 oktober 2011.