FRANK J. TIPLER - 28 JULI 2010

“Wetenschap is het geloof in de onwetendheid van experts”; zo definieerde de vooraanstaande natuurkundige en Nobelprijswinnaar Richard Feynman wetenschap in zijn artikel “Wat is wetenschap?” Feynman benadrukte zijn definitie door deze nog eens in zijn artikel te herhalen in een losstaande zin met extra groot lettertype. (Feynmans essay is online beschikbaar, maar uitsluitend voor abonnees: The Physics Teacher (1969) volume 7, vanaf pagina 313).

Onmiddellijk na zijn definitie van wetenschap schreef Feynman: “Wanneer iemand zegt, ‘De wetenschap leert ons zus en zo’, dan gebruikt hij het woord op een verkeerde manier. De wetenschap leert ons niets; het is de ervaring die ons iets leert. Als ze tegen jou zeggen, ‘De wetenschap heeft zus en zo aangetoond’, dan moet je vragen, ‘Hoe toont de wetenschap dat aan? Hoe kwamen de wetenschappers daar achter? Hoe? Wat? Waar?’ Bij ‘de wetenschap heeft aangetoond’ mag het niet blijven. Jij hebt net zoveel recht als een ander om te horen over de experimenten (maar wees geduldig en luister naar alle bewijs) om te beoordelen of men een zinnige conclusie heeft getrokken.”

En ik zeg, amen. Merk op dat ‘jij’ staat voor de gemiddelde man of vrouw. Jij hebt het recht om de bewijzen aan te horen, en jij hebt het recht om te beoordelen of het bewijs de conclusie ondersteunt. Tegenwoordig gebruiken we de uitdrukking ‘wetenschappelijke consensus’, of ‘peer review’, in plaats van ‘de wetenschap heeft aangetoond’. Hoe het ook verwoord wordt, het idee is nonsens. Feynman had volkomen gelijk.

Toen de minister van Justitie van Virginia een zaak aanspande om Michael Mann, bekend vanwege zijn ‘hockeystickgrafiek’, te dwingen om de ruwe data die hij gebruikt had beschikbaar te stellen en het complete computerprogramma dat gebruikt werd om de data te analyseren, zodat ‘jij’ kon beslissen, verklaarde de universiteitsraad van de Universiteit van Virginia dit verzoek – in feite Feynmans verzoek – tot iets schandaligs. Jullie arbeiders en loopjongens, zo besloot de universiteitsraad, moeten gewoon de conclusies aanvaarden van elke “wetenschappelijke inspanning die voldoet aan de standaard van peer review.” Het verzoek van Feynman – en dat van de minister van Justitie en dat van mij en andere wetenschappers – om de ruwe data te mogen inzien, zodat wij kunnen “beoordelen of er een zinnige conclusie is getrokken”, zou, aldus de universiteitsraad, “een angstaanjagende boodschap sturen aan natuurwetenschappers … en zelfs geleerden in elke discipline.”

Volgens de universiteitsraad van de Universiteit van Virginia, is ‘natuurwetenschap’ en zelfs ‘wetenschap’ in het algemeen niet langer een poging om de waarheid vast te stellen d.m.v. reproduceerbare experimenten, of door het kijken naar bewijzen die door iedereen getoetst kunnen worden. “De waarheid” dient voortaan te worden vastgesteld door het decreet van een machtige autoriteit, d.m.v. ‘peer review’. Ging het er bij de Verlichting nu niet om om juist dit te voorkomen?

Een beroep op autoriteit bewijst niets. ‘Experts’ die anders beweren laten zien dat zij geen experts zijn. De leden van de staf van de Universiteit van Virginia die deze antiwetenschapresolutie steunden hebben van zichzelf laten blijken dat zij onwaardig zijn om te onderwijzen aan een Amerikaanse universiteit. Zij hebben van zichzelf laten blijken geen benul te hebben van de betekenis van het woord ‘wetenschap’.

Er zijn meer dan genoeg van zulke professoren aan de belangrijkste Amerikaanse universiteiten. Daarom definieerde Feynman wetenschap als het geloof in de onwetendheid van zulke mensen. Ze zijn  onwetend. Feynman gebruikte de uitdrukking ‘cargo-cult wetenschap’ om de wetenschap die door zulke mensen wordt bedreven te omschrijven. In de Stille Zuidzee zagen inboorlingen hoe tijdens de Tweede Wereldoorlog vrachtvliegtuigen landden op vliegvelden die op hun eilanden waren ingericht en grote hoeveelheden aanlokkelijke goederen uitlaadden. Die rijkdom wilden de inboorlingen ook wel, dus hakten zij landingsbanen uit in de jungle, maakten ‘radarantennes’ van hout, en zaten achter radiozenders die zij ook van hout hadden gemaakt. In hun eigen ogen zag het er echt uit, maar helaas, er kwamen geen vliegtuigen met goederen. Het ‘cargo-cult’ vliegveld van de inboorlingen leek oppervlakkig gezien op een vliegveld, maar het was desondanks niet echt. Vele disciplines in de ‘wetenschap’ lijken oppervlakkig gezien op echte wetenschap, maar ze zijn desondanks niet echt. De ‘klimaatwetenschap’ is hier een voorbeeld van.

Hoe maakt men onderscheid tussen wetenschap en pseudowetenschap, tussen echte wetenschap en cargo-cult wetenschap? Velen menen dat het falsifieerbaarheidscriterium van Karl Popper de oplossing biedt, maar het criterium van Popper kent vele problemen, zoals filosofen hebben opgemerkt*. Feynman heeft een betere manier bedacht om te testen of we met echte wetenschap te maken hebben in zijn essay ‘Cargo-Cult Science’:

…mij is opgevallen dat een kenmerk meestal ontbreekt in cargo cult wetenschap. … Het is een soort van wetenschappelijke integriteit, een grondbeginsel van wetenschappelijk denken dat overeenkomt met een soort van complete eerlijkheid – een soort van alle mogelijke moeite doen. Bijvoorbeeld, als je een experiment uitvoert, hoor je alles te melden waarvan je denkt dat dit het experiment ongeldig zou kunnen maken – niet alleen datgene waarvan je denkt dat het klopt: andere oorzaken die jouw resultaten mogelijk zouden kunnen verklaren; en dingen waar je aan hebt gedacht die je hebt geëlimineerd d.m.v. andere experimenten, en hoe die werkten – om er zeker van te zijn dat anderen zich er ook van kunnen vergewissen dat ze zijn geëlimineerd.

Vergelijk Feynmans wetenschappelijke integriteit met de aanhoudende pogingen van de leiders van de ‘klimaatwetenschap’ om te voorkomen dat sceptici hun data controleren. Echte wetenschappers zouden maar al te graag alle ruwe data verstrekken, en zij zouden de data aan iedereen beschikbaar stellen op het internet. Een minister van Justitie zou geen aanklacht hoeven in te dienen om hen de data te doen prijsgeven.

Vertaald uit het Engels door Clark Kent

*Onlangs is een nieuw boek verschenen over het ‘probleem van inductie’, over de vraag hoe je je kunt vergewissen van de juistheid van inductieve redeneringen, die in feite generalisaties zijn.

The Logical Leap: Induction in Physics.

Lees het eventueel samen met Introduction to Objectivist Epistemology, maar alleen gaat ook prima.

Een ding kan ik alvast verklappen: inductie heeft niets te maken met het turven van witte zwanen of het aantal malen dat de zon opkomt in het oosten en ondergaat in het westen.